شیخ طوسی

بدنه اصلی: 

زندگینامه

هجرت به بغداد

هجرت به نجف

آثار

...

زندگینامه شیخ طوسی

شیخ ابوجعفر محمد بن حسن ‏بن علی ‏بن حسن طوسی، معروف به شیخ الطائفه، شیخ اعظم و شیخ طوسی در ماه مبارک رمضان سال 385 قمری در جوار مرقد حضرت امام علی بن موسی الرضا (ع) در طوس به دنیا آمد. دوران کودکی و جوانی و تحصیلات مقدماتی را در زادگاه خود یعنی طوس سپری کرد.

هجرت به بغداد

شیخ طوسی در بیست و سه سالگی به منظور استفاده از محضر استادان بزرگ آن دوره همانند شیخ مفید و سید مرتضی، طوس را به مقصد بغداد ترک کرد. او در مدت پنج سالی که افتخار شاگردی شیخ را داشت، مورد توجه استاد قرار گرفت. پس از رحلت‏شیخ مفید، در سال 413 قمری، شیخ طوسی در محضر درس برجسته‏ترین شاگرد شیخ مفید، یعنی سید مرتضی که ریاست علمی و زعامت دینی شیعه به وی منتقل شده بود، حاضر گردید .وی از آن زمان تا سال 436 قمری یعنی حدود 23 سال، از دانش بیکران سید مرتضی، در علومی چون کلام، تفسیر، لغت و علوم ادبی، فقه، اصول فقه و... بهره برد. 
با توجه به نبوغ فکری و استعداد شگفت مرحوم شیخ طوسی و تلاش و کوشش فراوان، ایشان توانست مدارج علمی عصر خود را یکی پس از دیگری پشت سر نهاده و در دوران جوانی به درجه اجتهاد برسد. او در اندک زمان، به یکی از ارکان حوزه درسی شهر بغداد تبدیل شد و بعد از اساتید به‏نام خود، یعنی شیخ مفید و سیدمرتضی، یکه‏تاز میدان علم و عمل گردید. عظمت و مقام علمی کم‏نظیر شیخ طوسی باعث شد تا مدت طولانی، فقهای شیعه را تحت‏تأثیر دیدگاه‏های خود قرار دهد. آنان تا یکصد سال بعد از وفات شیخ، مقلّد ایشان بودند و بر اساس نظرات او فتوا می‏دادند.

هجرت به نجف

در نیمه اول قرن پنجم قمری، طغرل بیک سلجوقی که سنی متعصبی بود، تصمیم گرفت‏ بغداد را اشغال و خاندان آل بویه را منقرض سازد . طغرل بیک تا سال 449 چندین بار کتاب‏های شیخ طوسی را در ملا عام سوزاند . این نابسامانی‏ها و آزار و اذیت‏شیعه باعث گردید که حوزه و مجامع علمی شیعه در بغداد از هم بپاشد و این مساله سبب هجرت شیخ به نجف اشرف گردید.
نجف در آن زمان محله بسیار کوچکی بود که عده‏ای از زوار حرم مطهر علوی در آن جا زندگی می‏کردند . ورود شیخ به نجف، زمینه ساز هجرت شاگردان وی و علمای اسلام به این شهر گردید. وی پایان عمر شریف خود در نجف، زندگی کرد و آثار علمی گرانبهایی از خود به یادگار گذاشت .

آثار

آثار گرانبهای شیخ طوسی در همه علوم می‏باشد؛ حدیث، رجال، فقه، اصول، تفسیر و... ؛ که فقط به برخی از کتب ایشان اشاره‏ای خواهیم داشت: - تهذیب الأحکام (در احادیث فقهی که از کتب اربعه شیعه است.)؛ - الإستبصار فیما اختلف من الأخبار (در احادیث فقهی که از کتب اربعه محسوب می‌شود.)؛ 
- کتاب الأمالی (که مطالب جلسات روایی اوست.)؛
- الأبواب؛ معروف به «رجال شیخ طوسی»؛‏
- الفهرست؛
- اختیار معرفة الرجال (که شیخ به حذف اشتباهات و اصلاح اصل کتاب «رجال کشی»‏ اقدام کرد.)؛
- التبیان فی تفسیر القرآن؛ 
- المسائل الدمشقیۀ فی تفسیر القرآن؛ 
- المسائل الرجبیه فی تفسیر آیة من القرآن؛
- النهایة فی مجرد الفقه و الفتوی؛ 
- المبسوط فی الفقه؛
- الجمل و العقود فی العبادات؛
- الخلاف فی الأحکام (شیخ در این کتاب آراء علمای شیعه و مذاهب مختلف اهل سنت را در هر مسأله گردآوری کرده‌است.)؛ 
- الإیجاز فی الفرائض؛
- مناسک الحج فی مجرد العمل؛ 
- المسائل الحلبیۀ فی الفقه؛ 
- المسائل الجنبلائیۀ فی الفقه؛ 
- المسائل الحائریۀ فی الفقه؛ 
- مسأله فی وجوب الجزیۀ علی الیهود و المنتمین إلی الجبابرة؛ 
- مسألۀ فی تحریم الفقّاع؛
- العدة فی الأصول؛ 
- مسألۀ فی العمل بخبر الواحد و بیان حجیة الأخبار؛
- تلخیص الشافعی فی الأمۀ؛ 
- تمهید الأصول؛ 
- الإقتصاد الهادی إلی طریق الرشاد؛ 
- المفصح فی الإمامۀ؛ 
- ما یعلل و ما لایعلل؛ 
- الغیبة (با توجه به نزدیکی زمان تولد مرحوم شیخ طوسی به زمان غیبت صغرای حضرت ولی‏عصر(عج)، ایشان درباره شخصیت حضرت و شبهه‏های وارده، این کتاب را نگاشته است. این کتاب، یکی از محکم‏ترین و استدلالی‏ترین کتاب‏های شیعه درباره مسئله غیبت شمرده می‏شود.)؛
- مصباح المتهج‍ّد و سلاح المتعب‍ّد؛ 
- أنس الوحید؛ 
- هدایۀ المسترشد و بصیرة المتعبد فی الأدعیه و العبادات؛
- النهایۀ (رساله عملیه اوست.)؛ 
- عدۀ الأصول (در اصول فقه)؛ 
- تلخیص الشافی (مباحث مربوط به امامت؛ این کتاب در واقع گزیده کتاب «الشافی» تألیف سید مرتضی است.).

منبع:

http://tousi.miu.ac.ir/index.aspx