اشارات علمی قرآن به انواع ستارگان (آیه 1 سوره نجم)

مقدمه: 
تحقیق درباره یک موضوع زمانی تکمیل می‌شود که دیگر مسائل مرتبط با آن نیز مورد توجه و بررسی قرار گیرد. در بررسی تطبیق فرضیات ارائه شده بر سوره طارق، این سؤال مطرح می‌شود که با وجود آنکه واژه طارق تنها دو بار در قرآن و تنها در این سوره به کار رفته است، آیا در آیات دیگری از قرآن کریم هم این موضوع قابل پیگیری و اثبات می‌باشد؟ این آیات درباره ستارگان سخن گفته و به ذکر خصوصیاتی از آنها می پردازند که می‌تواند در مباحث علم نجوم مورد توجه واقع شود.
بدنه اصلی: 

شرح واژگان مهم

نجم

به این صفحه مراجعه کنید.

هوی در لغت

  • خالی بودن، به همین دلیل به فضای بین آسمان و زمین هوا میگویند که خالی و تهی است.
  • سقوط کردن، به همین دلیل به جهنم هاویه گفته می‌شود زیرا کافر در آن سقوط می‌کند[1].
  • فرود آمدن، سقط من علو الی اسفل،از بالا به پایین سقوط کردن[2].
  • بالا رفتن، هوی، یهوی، هویا (با ضمه ) فرود آمدن[3]
  • هوی (با فتحه) و هوی (با ضمه ): پایین افتادن، سقوط کردن، افتادن، وارو شدن، برگشتن، واژگون شدن[4]

نکات نحوی

هوی را در آیه "و النجم اذا هوی" به معنای پایین آمدن گفته‌اند ولی به احتمال قوی مراد از آن بالا رفتن است زیرا ستارگان از حین طلوع تا وسط آسمان پیوسته در صعودند و آن آیات با آیات بعدی که به معراج رسول خدا اشاره دارد بهتر مرتبط است و با نزول جبرئیل که در آیات بعدی نقل شده مناسبت دارد[5]. مراد از "هوی نجم " ظاهرا سقوط آن ازسمت راس به طرف غروب است و شاید به معنی صعود باشد[6].

مسأله

ادعای مطرح شده درباره این آیه این است که منظور از النجم اذا هوی سقوط یک ستاره همدم به ناحیه گرانشی ستاره جفت، در سیستم دوتای ستارگان می‌باشد.

سیستم های دوتایی[7] ستاره‌ها

اکثر ستارگانی که در تلسکوپ‌های نوری قابل رؤیت هستند مجموعه‌ای از سیستم‌های دو یا چند ستاره‌ای می‌باشند. در یک سیستم چندتایی، ستارگان به‌طور فیزیکی به یکدیگر مرتبط هستند و تحت تأثیر جاذبه متقابل ناشی از گرانش بین‌شان، به دور مرکز جرم می‌چرخند. دریک سیستم دوتایی یا چندتایی ستاره پرنورتر به عنوان ستاره اصلی وبقیه به عنوان ستاره همدم شناخته می‌شوند.

زمانی که ویلیام هرشل[8] در سال ۱۸۰۴ میلادی حرکت مداری سیستم دوتایی را کشف کرد، ثابت شد که قانون گرانش جهانی نوتون در ماورای منظومه شمسی نیز صادق است. قوانین فیزیکی شناخته شده می‌توانند به همراه مشاهدات مناسب سیستم‌های دوتایی، بسیاری از خصوصیات مهم ستاره‌ها از قبیل جرم، شعاع، چگالی، تابندگی را در اختیار ما قرار دهند.

تا وقتی که دو ستاره در یک سیستم دوتایی در حد لب روچه[9] خود قرار گرفته باشند جدا از یکدیگر خواهند بود. لب روچه ناحیه‌ای است که در آن نیروی گرانشی کششی خود ستاره بر نیروی گرانشی جذبی ستاره جفت غلبه دارد. لب روچه اعضای یک سیستم دوتایی در جایی که به آن نقطه لاگرانژی گویند به هم می‌رسند. در این مکان بزرگی نیروی گرانشی هر دو ستاره با یکدیگر برابر است.

در سیستم‌های دوتایی‌های معمول، حجم هر ستاره از لب‌روچه‌اش بسیار کوچکتر است که در این صورت فاصله بین دو ستاره بزرگ خواهد بود. هر کدام از ستارگان دوران حیاتش را در محدوده لب‌روچه‌اش به‌سر می‌برد تا زمانی که یکی از اعضا، از رده ستارگان رشته اصلی خارج شده و تبدیل به غول شود. در این هنگام ستاره‌ای که در این فاز از حیاتش قرار گرفته است ناچاراً از لب‌روچه‌اش فراتر رفته و لایه‌های خارج از محدوده لب‌روچه به همدم که کوچک است منتقل می‌گردد. ماده خارج شده از غول در یک مسیر مارپیچی به سمت ستاره همدم جریان می‌یابد که در اثر این فرایند مقادیر زیادی انرژی به صورت تابش‌های پرانرژیی مانند اشعه ایکس ساطع خواهد شد.

منابع

[1]ابن فارس/1056، فیروزآبادی/1235، ابن منظور 15ج/ص371،

[2][2] قرشی7ج/ص170و171

[3]راغب/849

[4] آذرنوش/794

[5] قرشی7ج/ص171

[6] قرشی7ج/ص25

[7] - Binary Systems

[8] - Herschel

[9] - Roche lobe

نام سوره: 
پدیده‌های طبیعی: 
سبک اثر پژوهشی: 
موضوعات اساسی اعجاز: