زخم بستر

مقدمه: 

این آیه در مورد جوانانی است که به پروردگار خویش ایمان آوردند و سپس از دست حکومت ستمگر و مشرک زمان خود از شهر فرار کرده و به غاری پناه بردند و به امر خداوند به خوابی طولانی رفتند. خداوند پس از بیان موقعیت مکانی غار و شرایط آن، می فرماید که آنها به خواب رفته بودند، ولی اگر کسی آنها را
می دید، گمان می­کرد بیدارند ... ما آنها را به پهلوی راست و چپ می­گردانیم ....

سبب اینکه خداوند فرموده ما آنها را به راست وچپ می­گردانیم، اینست که بدن­هایشان اگر در یک حالت ثابت قرار می گرفت، دچار آسیب می­شد و به اصطلاح زخم بستر پیدا می­کردند و قوای بدنی­شان در اثر رکود و بی حرکتی در مدتی طولانی از کار می افتاد. زخم بستر زخمی است که در نواحی تحت فشار بدن، در زمانی که فرد در مدتی طولانی بی حرکت باشد، به علت کاهش خون­رسانی به موضع ایجاد می­شود (1).

این نکته مهمی است که قرآن بیان کرده، اما آیا می­توان آن را از موارد اعجاز علمی قرآن به شمار آورد؟

" وَتَحْسَبُهُمْ أَیْقَاظًا وَهُمْ رُقُودٌ وَنُقَلِّبُهُمْ ذَاتَ الْیَمِینِ وَذَاتَ الشِّمَالِ وَکَلْبُهُم بَاسِطٌ ذِرَاعَیْهِ بِالْوَصِیدِ لَوِ اطَّلَعْتَ عَلَیْهِمْ لَوَلَّیْتَ مِنْهُمْ فِرَارًا وَلَمُلِئْتَ مِنْهُمْ رُعْبًا"، کهف /18 /18

ترجمه


و مى‏پندارى که ایشان بیدارند در حالى که خفته‏اند و آنها را به پهلوى راست و چپ مى‏گردانیم و سگشان بر آستانه [ غار ] دو دست‏خود را دراز کرده [ بود ] اگر بر حال آنان اطلاع مى‏یافتى گریزان روى از آنها برمى‏تافتى و از [ مشاهده ] آنها آکنده از بیم مى‏شدى.

کلمات اصلی

أَیْقَاظًا: یَقِظ به معنی بیدار، هوشیار

رُقُودٌ:  از ر- ق- د به معنی خوابیدن  (ابن فارس، 2/ 428)

نُقَلِّبُهُمْ: از ق- ل- ب به معنی برگرداندن چیزی از سویی به سویی دیگر(همو، 5/17)

بیان اعجازمطرح شده

این آیه در مورد جوانانی است که به پروردگار خویش ایمان آوردند و سپس از دست حکومت ستمگر و مشرک زمان خود از شهر فرار کرده و به غاری پناه بردند و به امر خداوند به خوابی طولانی رفتند. خداوند پس از بیان موقعیت مکانی غار و شرایط آن، می فرماید که آنها به خواب رفته بودند، ولی اگر کسی آنها را
می دید، گمان می­کرد بیدارند ... ما آنها را به پهلوی راست و چپ می­گردانیم ....

سبب اینکه خداوند فرموده ما آنها را به راست وچپ می­گردانیم، اینست که بدن­هایشان اگر در یک حالت ثابت قرار می گرفت، دچار آسیب می­شد و به اصطلاح زخم بستر پیدا می­کردند و قوای بدنی­شان در اثر رکود و بی حرکتی در مدتی طولانی از کار می افتاد. زخم بستر زخمی است که در نواحی تحت فشار بدن، در زمانی که فرد در مدتی طولانی بی حرکت باشد، به علت کاهش خون­رسانی به موضع ایجاد می­شود (1).

این نکته مهمی است که قرآن بیان کرده، اما آیا می­توان آن را از موارد اعجاز علمی قرآن به شمار آورد؟

آیا در عصر پیامبر اکرم (ص) مردم در مورد زخم بستر و روش پیش­گیری از آن اطلاع داشته اند؟

جمع بندی

آیه 18 سوره کهف نشان می دهد که بدن اصحاب کهف در طول مدت خواب 300 ساله  ثابت نبوده و توسط خداوند حرکت هایی به جهات راست وچپ داشته است. امروزه می دانیم که چنانچه بدن انسان به مدت طولانی بر روی زمین ثابت بماند، قوای بدنی در اثر رکود و بی حرکتی در این مدت  از کار افتاده، نقاط در تماس با زمین آسیب می بیند و اصطلاحاً زخم بستر پیدا می کند و روش پیشگیری از آن، جابه جایی بدن در بستر است. در صورت اثبات این مطلب که بشر در عصر نزول قرآن از این اصل پزشکی آگاهی نداشته، آیه شریفه از موارد اعجاز علمی قرآن کریم محسوب می گردد.

با اینهمه، برای اظهار نظر دقیقتر علمی درباره اعجاز این آیه باید به سؤالات مطرح شده در دو حوزه قرآنی و علمی پاسخ گفت.

سؤالات قرآنی

آیا نمی توان گفت که مردم زمان پیامبر (ص) این مطلب را می دانسته اند که افراد بیماری که قادر به راه رفتن نیستند، دچار زخم بستر می شوند و باید آنها را پهلو به پهلو کرد تا این اتفاق نیفتد؟

چه شرایطی در اصحاب کهف وجود داشته که آنها بیدار پنداشته می شدند؟

هدف از بیان مکان تابش خورشید و طلوع و غروب آن در آیه قبلی چه بوده است؟

غیراز این مورد، آیا در قرآن موارد دیگری از خواب طولانی ذکر شده است؟

سؤالات علمی

خواب طولانی چگونه امکان پذیر است؟ آیا به سبب ترشح غیر طبیعی سروتونین (1)یا تجمع ماده آدنوزین (2) در سلول های بدن اصحاب کهف و یا بر­هم خوردن تعادل معمول نوروترانسمیتر ها (3) است؟

آیا نحوه تابش خورشید که در آیه 17 به آن اشاره شده است، می تواند تأثیری در مدت زمان خوابیدن داشته باشد؟

آیا پایین آمدن سوخت­ و ­ساز بدن باعث شده تا اصحاب کهف 300 سال بدون هیچ گونه تغذیه­ای زنده بمانند؟

عدم تغذیه، سیستم ایمنی بدن را تضعیف می­کند و می­تواند زمینه ساز بسیاری از بیماری ها در برابر هجوم عوامل بیماریزای ویروسی و یا باکتریایی باشد، این موضوع از لحاظ علمی چگونه توضیح داده می­شود؟

پیام های مغزی برای کنترل چرخش فرد به طرف راست و چپ در زمان خواب چگونه است؟ 

آیا ساختار زمین شناختی غار با سالم ماندن بدن اصحاب کهف می­تواند ارتباطی داشته باشد؟

آیا می­توان این آیه را اشاره­ای به حفظ انسان در ضعیف ترین حالت حیات برای مدت زمان طولانی دانست؟

پا نویس

(1) Serotonin: نوعی نوروترانسمیتر است که در تنظیم خواب مؤثر است (chm.bris.ac.uk).

 (2) Adenosine: نوکلئوزیدی که نقش مهمی در پروسه های بیوشیمیایی از جمله انتقال انرژی بوسیله آدنوزین تری فسفات (ATP) ] دارد؛ این ماده نوروترانسمیتری است که نقش افزایش خواب و سرکوب کردن بیداری، با مقادیر فزاینده خود در هر ساعتی که موجود بیدار است را داراست(Markov ).

 (3) Neurotransmitter: مواد شیمیایی درون سلولی که پیام هایی را مابین دو سلول عصبی (نورون) مخابره، تعدیل و یا تقویت می کند (Powis, 308).

 

منابع: 
  1. ابن فارس ، احمد، معجم مقاییس اللغة، دار الجیل، بیروت ، 1420ق/ 1999م
  2. Powis, D.A, Stephen J. Bunn, S., Neurotransmitter Release and its Modulation, 1995
  3. Markov,D., Goldman, M.,” Normal sleep and circadian rhythms: Neurobiologic mechanisms underlying sleep and wakefulness”, Department of Psychiatry and Human Behavior Faculty Papers, 2006
  4. http://irpmr.spaces.live.com/blog/cns!A72F48D795B8FDD4!284.entry
  5. http://www.chm.bris.ac.uk/motm/serotonin/introduction.htm
نام سوره: 
موضوع اصلی: 
موضوعات اساسی اعجاز: